Politics

د ننګرهار د اطلاعاتو او کلتور ریاست راپور ورکړی چې د پاکستان په هوايي بریدونو کې د دغه ولایت د بهسودو ولسوالۍ په ګډون ۱۷ کسان، چې ۱۱ یې ماشومان دي، وژل شوي…

د چاپېریال تحلیل: د افغانستان چاپېریالي وضعیت او ننګونې

د چاپېریال تحلیل: د افغانستان چاپېریالي وضعیت او ننګونې

Create:
Author: hamza
Body

د افغانستان چاپېریال له اقتصاد، کرنې، عامې روغتیا او ټولنیز پرمختګ سره نږدې اړیکه لري. د هېواد جغرافیایي تنوع غرونه، درې، دښتې، ځنګلونه، سیندونه او کرنیزې ځمکې رانغاړي. خو د اقلیمي بدلونونو، د اوبو کمښت، د ځنګلونو له منځه تلو، د ځمکې تخریب، د نفوس فشار او د چاپېریالي زیربناوو د کمښت له امله پر چاپېریال فشارونه زیات شوي دي.

د اوبو کمښت د افغانستان له مهمو چاپېریالي ستونزو څخه دی. ډېرې ټولنې د کرنې او ورځني ژوند لپاره پر سیندونو، ځمکنیو اوبو او موسمي بارانونو مستقیمې تکیې لري. د بارانونو د بڼې بدلون، اوږدې وچکالۍ، د اوبو د سرچینو کمښت او د اوبو غیراغېزمن مدیریت کولی شي پر کرنیز تولید اغېز وکړي او پر سیمه‌ییزو ټولنو فشار زیات کړي. د اوبو د مدیریت ښه کول، د اوبو لګولو سیستمونو پراختیا، د باراني اوبو ذخیره او د اوبو د سپما لارې کولی شي دغه فشارونه راکم کړي.

اقلیمي بدلون هم یوه مهمه اوږدمهاله ننګونه ده. افغانستان د وچکالیو، سېلابونو، د تودوخې د زیاتوالي او نورو اقلیمي خطرونو پر وړاندې زیان‌من دی. دغه پېښې کولی شي کرنیزې ځمکې، زیربناوې، څاروي او د خلکو د معیشت سرچینې زیانمنې کړي. د لومړني خبرداري سیستمونو پیاوړتیا، د طبیعي پېښو لپاره چمتووالی، د اقلیم پر وړاندې د مقاومت لرونکو زیربناوو جوړول او د دوامدارې کرنې دودول کولی شي زیان‌پذیري راکمه کړي.

د ځنګلونو له منځه تلل او د ځمکې تخریب هم مهمې چاپېریالي اندېښنې دي. د نباتي پوښښ کمېدل د خاورې د تخریب، د حیاتي تنوع د کمېدو، د کرنیز تولید د کمېدو او د سېلابونو او وچکالیو پر وړاندې د زیان‌پذیری د زیاتېدو لامل کېدای شي. د ځنګلونو دوامدار مدیریت، بیا ځنګل‌کاري، د طبیعي استوګنځایونو ساتنه او د سیمه‌ییزو ټولنو ګډون کولی شي د چاپېریال په بیا رغونه کې مرسته وکړي.

په ښارونو کې چاپېریالي ستونزې هم ورځ تر بلې مهمې کېږي. د نفوس زیاتوالی او د ښارونو پراختیا د کثافاتو د مدیریت، هوا کیفیت، اوبو سرچینو او ښاري زیربناوو باندې فشار زیاتوي. د کثافاتو نامناسبه دفع کولی شي ځمکه او اوبه ککړې او روغتیايي خطرونه رامنځته کړي. د کثافاتو د راټولولو، بیاکارونې، فاضلابو مدیریت او چاپېریالي پوهاوي ښه والی کولی شي د ښاري ژوند شرایط بهتر کړي.

حیاتي تنوع هم د افغانستان یوه مهمه طبیعي سرچینه ده. افغانستان بېلابېل ایکوسیستمونه او د حیواناتو او نباتاتو د مختلفو ډولونو طبیعي استوګنځایونه لري؛ خو د استوګنځایونو تخریب، غیرقانوني ښکار، پر طبیعي سرچینو فشار او اقلیمي بدلونونه دغه منابع له ګواښ سره مخ کولی شي. د طبیعي ایکوسیستمونو ساتنه او د طبیعي سرچینو دوامدار استعمال کولی شي هم د چاپېریال ساتنه او هم د سیمه‌ییزو خلکو د معیشت ملاتړ وکړي.

د چاپېریال ساتنه اقتصادي اړخ هم لري. کرنه، مالداري، ځنګلونه، د اوبو سرچینې او سیاحت په سالم چاپېریال پورې تړلي دي. له همدې امله، د چاپېریال تخریب کولی شي د تولید د کمېدو او د طبیعي پېښو د زیانونو د زیاتېدو له لارې اقتصادي لګښتونه لوړ کړي.

په پایله کې، د افغانستان چاپېریالي ستونزې د دولت، سیمه‌ییزو ټولنو، خصوصي سکتور، څېړونکو او نړیوالو همکارانو ترمنځ همغږۍ ته اړتیا لري. د اوبو دوامدار مدیریت، له اقلیمي بدلون سره تطابق، د ځنګلونو ساتنه، د ځمکو بیا رغونه، د کثافاتو مدیریت او چاپېریالي زده‌کړې د اوږدمهالې چاپېریالي تګلارې مهم عناصر دي. د طبیعي سرچینو ساتنه نه یوازې د چاپېریال د دوام لپاره، بلکې د اقتصادي مقاومت، عامې روغتیا او ټولنیزې هوساینې لپاره هم مهمه ده.

Category